Ga ik akkoord met de voorwaarden van deze site?

“Ik ga akkoord met de voorwaarden.” Het is één van de meest voorkomende en meest genegeerde zinnen op websites. Iedereen hier heeft al tientallen keren vakjes aangeklikt met zo’n tekst ernaast. Maar wie (behalve ondergetekende) leest vrijwillig zulke teksten?

Toch zijn die voorwaarden cruciaal. Je maakt tenslotte gebruik van andermans server en andermans dienst, en de eigenaar mag daar in principe elke voorwaarde aan koppelen die hem goeddunkt. Het is aan de gebruiker om te bepalen of die voorwaarden hem aanspreken.

Licentieovereenkomst

?Licentie? is een ouderwets woord voor ?toestemming?. De eigenaar van een server mag zelf bepalen wie en wat hij toestaat op zijn server, zo bepaalde de Hoge Raad in 2004. Je kunt dan ook voorwaarden stellen aan het gebruik van een website. Zo had een e-mailgids in 2002 in haar reglement verboden om adressen op te vragen om daar spam naar te versturen. En toen een spammer, pardon, direct mailer, dat toch deed, werd dat wegens strijd met het reglement verboden.

Als gebruiker heb je dus een licentieovereenkomst nodig met de beheerder van een site, blog, forum of andere internetdienst. Zo’n overeenkomst staat bekend onder de term “EULA”, wat staat voor “End-User License Agreement”. De term komt uit de softwarewereld, maar EULA’s kunnen ook in andere situaties worden gebruikt.

Naast de term EULA worden ook wel termen als reglement, gebruiksovereenkomst of terms of service .

Algemene voorwaarden

De voorwaarden uit de EULA zijn voor elke gebruiker hetzelfde. Daarmee zijn ze juridisch aan te merken als algemene voorwaarden. De belangrijkste eis is dan dat ze tijdig bij het sluiten van de overeenkomst ter hand gesteld zijn, en ook nog eens op de juiste manier.

Tijdig wil zeggen voor of bij het sluiten van de overeenkomst. Bij het registratieproces is een mooi moment. Vandaar dat vrijwel elke site bij registratie je vraagt om iets aan te kruisen waarbij staat dat je akkoord bent met de voorwaarden.

Niet alle sites vereisen registratie. Ook dan kun je gebonden zijn aan hun gebruiksvoorwaarden. Het enkele lezen of bekijken van teksten of filmpjes mag gewoon, maar ga je meer doen, dan kun je wel degelijk gehouden worden aan de gestelde voorwaarden. Je had moeten onderzoeken of er voorwaarden gesteld werden, zal de rechter zeggen. En als die dan op de juiste manier aangeboden worden, zit je eraan vast.

Bovendien is iets aanvinken of klikken niet de enige manier om gebonden te worden aan een EULA. Ook per e-mail, sms of zelfs twitterbericht kun je akkoord gaan met een overeenkomst. Er zijn namelijk geen wettelijke voorschriften voor de vorm waarin een overeenkomst gesloten moet worden. En als je mondeling akkoord kunt gaan, waarom dan niet via MSN?

Een EULA moet op de juiste manier ter hand gesteld zijn. Wanneer de EULA alleen op het beeldscherm in te zien is, is sprake van een overeenkomst langs elektronische weg (ook wel “op afstand”). De wet zegt dan dat de EULA op een zodanige wijze moet worden getoond dat deze door de gebruiker kunnen worden opgeslagen en voor hem toegankelijk zijn ten behoeve van latere kennisneming. Je mag ze in een PDF bestand stoppen, maar dansende letters in een Flash-animatie is niet acceptabel bijvoorbeeld.

Onredelijk bezwarend

Vooor alle algemene voorwaarden, en dus ook voor EULA’s, geldt dat ze niet onredelijk bezwarend mogen zijn. Een EULA-bepaling die dat toch is, kan dus worden vernietigd. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de uitsluiting van aansprakelijkheid of een beding dat een Californische arbiter de enige is die mag beslissen over een geschil.

EULA’s zijn vaak erg streng. Veel softwarelicenties vermelden bijvoorbeeld dat de software maar op één PC mag worden geïnstalleerd, en niet worden gekopieerd laat staan verspreid. Sites kunnen je verbieden om meer dan tien pagina’s uit te printen. Maar “streng” is nog niet hetzelfde als “onredelijk bezwarend”. Je zult als gebruiker moeten bewijzen dat de andere partij deze eis redelijkerwijs niet mag opleggen, of dat hij in een concrete situatie niet werkbaar voor jou is.

Bij consumenten als wederpartij geldt er bovendien een zwarte en grijze lijst met ‘verboden’ bepalingen. Bepalingen op de zwarte lijst zijn per definitie onredelijk bezwarend. Bij de grijze lijst draait de bewijslast om. De beheerder of licentiegever moet dan aantonen dat de bepaling niet onredelijk is.

Veel sites vermelden in hun voorwaarden dat ze deze op elk moment kunnen wijzigen. Dat mag, maar dat moet wel tijdig worden aangekondigd, zodat de gebruiker de kans krijgt om de wijzigingen te lezen en de overeenkomst op te zeggen.

Webapplicaties en mashups

Bij steeds meer diensten wordt informatie uit diverse bronnen gecombineerd. De hypeterm daarvoor is mashup. Denk aan een site met nieuwskoppen van diverse kranten, of een bedrijvengids die op een kaart van Google Maps laat zien waar elk bedrijf gevestigd is. Maar ook een zoekmachine zou je kunnen zien als een soort van mashup.

Om zo’n mashup te kunnen maken, heb je toegang nodig tot de informatie van de sites die je wilt combineren, het liefst in een machine-leesbaar formaat. Voor tekst kun je denken aan RSS, maar ook voor applicaties bestaan er gestandaardiseerde manieren van toegang. Deze worden meestal aangeduid met de term Application Programming Interface of API.

Programmeurs die deze API willen gebruiken, moeten een
overeenkomst (EULA) sluiten voordat ze toegang krijgen. In deze EULA staat dan vaak dat de gebruiker belooft de data slechts voor bepaalde doelen te gebruiken, op door de site voorgeschreven manieren te tonen en geen misbruik van de dienst te maken. Dat mag allemaal, en wie zo’n EULA accepteert, zit aan de voorwaarden vast.

Toegang teruggeven

Op sites zoals Netters kunnen gebruikers zelf informatie plaatsen. In de EULA wordt dan niet alleen geregeld wat gebruikers mogen doen met de informatie die de beheerders er zelf opzetten, maar ook wat de site mag doen met de informatie die gebruikers er op zetten. Zonder licentie is het verspreiden van andermans tekst, audio en video immers inbreuk op het auteursrecht.

Voor gebruikers is het zaak om goed te controleren wat een site opeist. Er wordt vaak veel geclaimd. Niet alleen het recht om de informatie te mogen tonen; vaak claimt men het recht om alles te mogen doen dat binnen het kader van de site past. Tot en met het werk mogen verkopen op muismatten aan toe. Op zich mag dat, maar je zou je als gebruiker dan wel twee keer moeten afvragen waarom je je materiaal dan op die site zou zetten.

Soms gaat dat zelfs zo ver dat men het auteursrecht simpelweg opeist. Dat kan niet zomaar. Voor overdracht van auteursrecht is een akte nodig, een ondertekend geschrift met handtekening van de maker. Hoewel ook een elektronische akte rechtsgeldig is (denk aan een e-mail met digitale handtekening), zijn algemene voorwaarden uit een gebruiksovereenkomst nog geen akte.

Bottom line

Licenties, EULA’s en gebruiksovereenkomsten zijn een noodzakelijk kwaad op veel sites. Je moet als beheerder nu eenmaal regelen wat mensen mogen doen met je content. Omdat weinig mensen ze lezen, is er weinig controle op wat er nu eigenlijk wordt geëist. De kleine lettertjes worden zelden gelezen, maar dat zou je toch eens moeten doen.